मौन: एक सुरक्षित कवच

 मौन: एक सुरक्षित कवच

"एका शांत शेतात, जिथे हिरवीगार झाडे आणि पक्ष्यांचा किलबिलाट होता, तिथे एक कष्टाळू घोडा राहायचा. तो रोज सकाळपासून संध्याकाळपर्यंत शेतात खूप मेहनत करायचा आणि जड ओझी ओढायचा. दिवसभराच्या कामाने संध्याकाळपर्यंत त्याचे पाय दुखायचे, पाठ भरून यायची आणि त्याला फक्त थोड्या विश्रांतीची गरज असायची.
एके संध्याकाळी तबेलात परतल्यावर त्याने एक सुस्कारा सोडला आणि स्वतःशीच विचार केला, 'आज मी खूप काम केलंय. उद्या मी थोडा आराम करेन. थोडा वेळ सुटी घेतल्याने काही बिघडणार नाही.' तो डोळे मिटून विसावा घेतच होता की तेवढ्यात तिथे एक मांजर आली. त्या मांजरीला इथल्या-तिथल्या गप्पा मारण्याची खूप आवड होती. तिने घोड्याला विचारलं, 'घोडदादा, आज इतके थकलेले का दिसताय?'
घोड्याने विश्वासाने आपल्या मनातली गोष्ट तिला सांगितली. तो म्हणाला, 'मला वाटतंय की उद्या मी मालकाला थोडं कमी काम द्यायला सांगेन. मला विश्रांतीची गरज आहे.' मांजरीने होकार दिला आणि ती तिथून निघून गेली. पण ती गोष्ट गुप्त ठेवण्याऐवजी ती सरळ जवळच्या शेतात असलेल्या गाईकडे गेली. मांजर म्हणाली, 'अगं, तुला माहितीये का? हा घोडा आता इथे राहणार नाहीये. तो म्हणतोय की मालक खूप कडक आहेत आणि तो आता दुसऱ्या शेतात जायच्या विचारात आहे.'
हे ऐकून गाईला काळजी वाटू लागली. थोड्या वेळाने ती कुरणात चरणाऱ्या शेळीला भेटली. गाय हळूच म्हणाली, 'तुला बातमी कळाली का? घोडा हे शेत सोडून जाणार आहे. मालक खूप कठोर आहेत, त्याला पुरेसं खायला देत नाहीत आणि दिवसभर मरमर काम करून घेतात.'
शेळीला धक्का बसला. संध्याकाळपर्यंत तिने ही गोष्ट एका सशाला सांगितली. ती म्हणाली, 'घोडा इथून पळून जाण्याचा बेत आखतोय. मालक खूप निर्दयी आहेत, ते त्याच्याकडून खूप काम करून घेतात आणि पोटभर जेवणही देत नाहीत. म्हणून उद्या तो दुसऱ्या शेतात पळून जाणार आहे.'
योगायोगाने त्याच संध्याकाळी मालकाचा नोकर तिथे आला. सशाला बोलायची खूप घाई असते, तो धावतच नोकराकडे गेला. 'मालक, तुम्हाला विश्वास बसणार नाही, पण घोडा आता इथे राहणार नाहीये. त्याने दुसऱ्या शेतात जायची तयारी केली आहे. तिथला मालक खूप दयाळू आहे आणि तो घोड्याला चांगलं खायला देतो,' असं ससा उत्साहात ओरडून सांगू लागला.
हे ऐकून तो नोकर घाबरला आणि पळतच मालकाकडे गेला. 'मालक, तुमचा घोडा तुम्हाला फसवण्याचा विचार करतोय. उद्या तो सर्व प्राण्यांना घेऊन दुसऱ्या शेतात पळून जाणार आहे.' हे ऐकताच मालकाचा चेहरा रागाने लाल झाला. त्याचा या गोष्टीवर विश्वासच बसेना. त्याने काहीही विचार न करता, त्याच रात्री घोड्याला एक विषारी इंजेक्शन दिलं. सकाळपर्यंत तो घोडा कायमचा सोडून गेला होता.
दुर्दैवाची गोष्ट म्हणजे, घोड्याने कधीच पळून जाण्याचा विचार केला नव्हता. त्याने कधीच कोणाला फसवण्याची भाषा केली नव्हती. त्याने फक्त उद्या थोडा वेळ आराम करण्याचा छोटासा विचार बोलून दाखवला होता. पण ज्या जगात सत्यापेक्षा अफवा वेगाने पसरतात, तिथे त्याच्या एका साध्या विचाराचं रूपांतर एका मोठ्या बंडाच्या खोट्या कथेत झालं.
जेव्हा आपण आपले विचार, थकवा किंवा मनातील कमकुवतपणा एखाद्यासमोर उघड करतो, तेव्हा आपण नकळतपणे त्या व्यक्तीला आपल्यावर नियंत्रण मिळवण्याचे शस्त्र देत असतो. या कथेत घोड्याने केवळ विश्रांतीची इच्छा व्यक्त केली होती, जी एक नैसर्गिक गरज होती. परंतु, जेव्हा ही माहिती मांजरीकडून गाय, शेळी आणि सशामार्फत मालकाच्या नोकरापर्यंत पोहोचली, तेव्हा तिचा प्रवास 'गरज' कडून 'बंडा'कडे झाला. माहितीच्या प्रत्येक टप्प्यावर लोकांनी त्यात स्वतःची भीती, कल्पनाशक्ती आणि पूर्वग्रह मिसळले. हे मानवी समाजाचे एक वास्तव आहे की, सत्य हे नेहमी साधे असते, पण अफवा ही अत्यंत मसालेदार आणि वेगाने पसरणारी असते. लोक तुमच्यासमोर सहानुभूती दाखवत असले तरी, पडद्यामागे ते तुमच्या शब्दांचा वापर स्वतःच्या फायद्यासाठी किंवा केवळ गप्पांची हौस भागवण्यासाठी करू शकतात.
या कथेचा दुसरा पैलू म्हणजे श्रोत्याचा अविचारीपणा. मालकाने जेव्हा घोड्याबद्दलची ती खोटी बातमी ऐकली, तेव्हा त्याने सत्याची पडताळणी करण्याची तसदी घेतली नाही. रागाच्या भरात घेतलेला निर्णय हा नेहमीच आत्मघातकी असतो. विश्वासाच्या नात्यात जर संवादापेक्षा अफवांना जास्त महत्त्व दिले गेले, तर तिथे केवळ नाशच उरतो. घोड्याचा अंत हा केवळ एका इंजेक्शनमुळे झाला नाही, तर तो एकामागोमाग एक रचलेल्या खोट्या शब्दांच्या जाळ्यामुळे झाला. आपण कोणावर विश्वास ठेवावा आणि आपले मन कोणासमोर मोकळे करावे, याची जाण असणे हे आजच्या जगात जगण्याचे सर्वात मोठे कौशल्य आहे.
शेवटी, हे तत्त्वज्ञान आपल्याला 'मौन' या शक्तीची ओळख करून देते. आपले विचार जोपर्यंत आपल्या मनात असतात, तोपर्यंत आपण त्यांचे मालक असतो; पण एकदा का ते ओठावाटे बाहेर पडले की, संपूर्ण जग त्यांचे मालक बनते. आपली स्वप्ने, आपली दुःखे आणि आपली गुपिते ही एका मौल्यवान खजिन्यासारखी असतात. हा खजिना प्रत्येकासाठी खुला करणे म्हणजे स्वतःच्या पायावर धोंडा पाडून घेण्यासारखे आहे. म्हणूनच, जगाशी संवाद साधताना सावधगिरी बाळगणे आणि योग्य व्यक्तीची पारख करणे अनिवार्य आहे. कारण शब्दांनी बांधलेली नाती शब्दांच्या एका चुकीच्या वापरामुळे क्षणार्धात उद्ध्वस्त होऊ शकतात. शांत राहणे ही केवळ भीती नसून, ती एक प्रकारची सुरक्षा आणि शहाणपण आहे, जे आपल्याला जगाच्या कुटिलतेपासून वाचवू शकते.
ही गोष्ट आपल्याला मानवी स्वभावाबद्दल एक कडू पण महत्त्वाचं सत्य शिकवते: आपले विचार किंवा समस्या कोणासमोरही मांडू नका. लोक तुमच्यासमोर खूप प्रेमळ आणि काळजी घेणारे वाटू शकतात, पण तुमच्या पाठीमागे ते तुमच्या शब्दांचा चुकीचा अर्थ काढू शकतात आणि ते तुमच्याविरुद्ध वापरू शकतात. तुमची गुपिते, स्वप्ने आणि तुमच्या उणिवा या मौल्यवान गोष्टी आहेत, ज्यांचे रक्षण तुम्हीच केले पाहिजे. कुटुंब असो किंवा व्यवसाय, चुकीच्या व्यक्तीवर लवकर विश्वास ठेवल्यास विश्वासघाताचे मोठे संकट येऊ शकते.
आपल्या मनावर ताबा ठेवा, शब्द जपून वापरा आणि नेहमी लक्षात ठेवा: अनेकदा चुकीचं बोलण्यापेक्षा शांत राहणं जास्त सुरक्षित असतं."